Amerika'da ilaç tedavisi kapsamındaki herhangi bir madde Yiyecek ve İlaç Yönetimi (FDA) tarafından sıkı bir şekilde kontrol edilir. Bu ilaçları üreten ecza şirketleri pazarlamayı umdukları her ürün için sıkı testlerden ve çok uzun deneme aşamalarından geçmelidirler.
Amerika'da bir ilaç, doktor reçetesi gerektiriyorsa mağaza raflarında
bulunmaz. Eczacınız size belli bir ilaç hakkında bilgi
verebilir.
Mağaza ilaçları / Reçeteli ilaçlar
İlaçların reçeteli veya reçetesiz satılacağını FDA belirler. Reçeteli (Rx) terimi sadece bir doktorun tavsiyesi üzerine alınabilen ilaçları karşılar.
Mağazalardan reçetesiz alınabilecek ilaçlar, FDA'nın doktor reçetesi olmadan da kullanımına
izin verdikleridir. Mağaza ilaçları; genellikle eczanelerin, süper marketlerin ve çeşitli mağazaların (WalMart ya da Kmart gibi) raflarında
bulunabilen ve aspirin gibi ağrı kesiciler, asetominofen (Tylenol), ibuprofen (Motrin), naproksen (Aleve); sindirime yardımcı
ilaçlar; hafif uyku ilaçları; soğuk algınlığı, grip ve ağrı kesici, alerji ilaçları ve dekongestanların çeşitli bileşimlerinden oluşan benzeri mikrobik
hastalıkları tedavide kullanılan ilaçları kapsar. Doktor reçetesi daha güçlü ağrı kesiciler, tüm antibiyotikler, depresyon ilaçları ve sakinleştiriciler gibi psikolojik uyum ilaçları için gereklidir.
Doktorunuz verdiği reçeteyi eczanenizde yaptırabilirsiniz. Bazen reçetedeki bir ilacın statüsü değişebilir. Mesela ibuprofen başlangıçta bir tedavi ilacı
iken FDA'in tavrını yumuşatmasıyla mağazalarda satışa uygun
bir ağrı kesici olarak kabul etmektedir.
Markalı / Markasız ilaçlar
FDA'in onayını almanın yanı sıra, ecza şirketleri
geliştirdikleri her yeni ilaç için bir patent alırlar.
Böylelikle bu maddenin üretim ve pazarlama hakkı bu şirkete
ait olur. Yeni ilaçlar bu yüzden genellikle pahalıdır.
Bunlar, ismin tanınmışlığını kullanmak için halka genellikle
belirli bir marka adı ile pazarlanır. Bir ilacın patent süresi bittikten sonra, herhangi bir şirket onu FDA'nın onayladığı,
ilacın markasız kaynaklardan alımını sağlayan usuller dahilinde üretebilir. Bu markasız ilaçlara umumi ilaçlar denir. Bir ilacın genel varyantı her zaman daha
ucuzdur. Mesela ibuprofen, McNeil-PPC tarafından geliştirilmiştir ve Motrin markası ile satılmıştır. Şimdi McNeil'in elindeki patentin süresi sona erdi, biri ibuprofenin değişik varyantlarını mağaza raflarında
bulabilir. Bunlar, muhteva olarak aynı olsa da Motrin markasından daha ucuzdur.
Hem reçeteli, hem de mağaza ilaçları umumi ve marka
isimleriyle satılırlar. Doktorunuz bir ilaç yazdığında ona o ilacın umumi karşılığını sormak isteyebilirsiniz. Şayet reçetenizi umumi isimlerden yaptırmayı seçerseniz eczacıdan bu şekilde yapmasını istemelisiniz. Reçeteli ilaçların maliyetini karşılayan bazı sigortalar, eğer doktor markalı bir ilacın gerektiğini bildirmezseniz sadece umumi ilaçlara ödeme yapar.
Eczacının rolü
Eczacılar sıkı bir öğrenim aşamasından geçer ve reçete hazırlamakta yasalar tarafından ehliyetlendirilirler.
İlaçların kullanım tarifelerini, yan etkilerini eczacılardan
öğrenebilirsiniz. Ayrıca mağaza ilaçlarına dair tavsiyeler
de alabilirsiniz.
Eczacının reçete ilaçlarını hazırlayıp verdiği eczane kısmı şu anda bütün mağaza çeşitlerinde
bulunabilmektedir. Bir zamanlar, sıhhi yardımların ve başka küçük şeylerin sunulduğu eczaneler bu işle ilgilenirdi. Şimdi eczaneler ekseriyetle şampuandan plaj sandalyesine kadar her şeyin satıldığı devasa mağazalardır. Daha küçük yerel eczanelerin de mevcudiyetinin yanı sıra
Walgreen ve Eckerds gibi mağazalar bulunmaktadır. Eczaneler ayrıca çeşitli dükkanlarda (Valmart) ve süper marketler de
bulunabilir.
Doğal ve bitkisel ilaçlar
"Doğal tedavi" FDA'dan yakasını kurtarmayı başarmış bir sahadır.
Doğal ilaçlar büyük oranda bitkilerden ve köklerden
üretilir. Pek çoğu, standart ilaçlar için gereken hükümet testlerine ve derin tetkiklere
tabi değildir. Bu ürünler genellikle, konu hakkında bilgi
sahibi elemanı olan sağlıklı yiyecek mağazalarında
bulunur. Moral yükseltici, St. John's Wort veya soğuk algınlığını önleyen, Echinacea/goldenseal gibi bazıları, Bayer'in One a Day markalı vitaminleri gibi pek çok ilaç, imalatçıların ürün listelerine
girecek kadar yaygın kullanılır hale gelmiştir. Bir çok gelenekçi doktor, doğal ilaçlara iki sebepten ötürü şüphe ile
bakmaktadır: ilki; hastaların, doğal tedavileri mümkün görünen
durumlarda standart tedaviye itibar etmeyebileceği düşüncesi,
ikincisi; hükümet tarafından bu ilaçlarla ilgili yasal bir düzenleme
getirilmemesidir.
Tahrife dayanıklı ambalajlama
Mağaza ilaçları (OTC) üretenler, suç tahribatına karşı koruma
amaçlı olarak ürünlerin çoğunu tahrife dayalı ambalajlama ile
tasdik ederler. Tahrife dayalı ambalajlama paket
karıştırıldığında gözle görülür bir kanıt sağlamaya yarar. Fakat
OTC ambalajlama yüzde yüz emniyet sağlamaz. İşte kendinizi
korumada yardımcı ipuçları:
-
Paketi açmadan önce üzerindeki tahrife dayanıklılık özelliklerine
dikkat edin. Bu özellikler etiketin üzerinde tarif edilir.
-
Paketi satın almadan önce dışını muayene edin. Eve gittiğinizde içindeki ilacı kontrol edin.
-
Ambalajı tahrif edilmiş ürünü satın almayın.
-
Şayet herhangi bir şey şüpheli görünürse, temkinli olun. Ürünü aldığınız mağazayla bağlantı kurun. Onu geri götürün!
-
Kesinlikle karanlıkta ilaç almayın.
İlaç alımıyla ilgili
tavsiyeler
Asgari Seviyede Riskle En İyi Fayda Nasıl Sağlanır
İster reçeteli, isterse mağaza ilacı (OTC) olsun hiçbir ilaç risksiz değildir. Faydanın yanı sıra, ilaçlar yan tesire, alerjik tepkimeye ve yiyecek, içki veya diğer ilaçlarla etkileşime sebep olabilir.
Reçeteli ilaçlarda korunma ve etkin bir tedavi için hastanın atması gereken ilk adım her yeni reçetede doktora sorular yöneltmektir. Mesela:
-
İlacın adı ne ve ne gibi
etkiler bekleniyor?
-
Nasıl, ne zaman ve ne kadar süreyle alacağım?
-
Bu ilacı alırken;
Belli yiyecek ya da perhiz ilavelerinden,
Kafein, alkol veya diğer meşrubatlardan,
Başka reçeteli ve mağaza ilaçlarından, Araba kullanma veya sigara içme gibi belli faaliyetlerden
kaçınmalı mıyım?
-
Yan tesirleri var mı ve olursa ne yapmalıyım?
-
İlaç uykumu ya da faaliyet seviyemi etkileyecek mi?
-
Şayet bir kez almayı
unutursam ne yapayım?
-
İlaç hakkında yazılı elde edilebilir bilgi var mı? (En azından karışık tarifleri ve ilaç isimlerini doktordan veya eczacıdan yazmalarını isteyin.)
İlaç etkileşimleri
Pek yaygın olmamakla beraber, mağaza ilaçlarının (OTC) etkileşimleri istenmeyen sonuçlar doğurabilir veya ilaçları daha az tesirli
kılabilir. Hem mağaza ilaçlarını hem de reçeteli ilaçları aynı anda kullanıyorsanız ilaç etkileşimlerini özellikle bilmeniz mühimdir.
Bazı ilaçlar şeker hastalığı, karaciğer rahatsızlığı ve yüksek tansiyon gibi sağlık koşullarında olduğu kadar yiyecek ve meşrubatlarla da etkileşime girebilirler. İşte bazı
uyarılar:
-
Alerji hapı, dextromethorphan ya da uykusuzluğa karşı ilaç içeren öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları alıyorsanız, alkolden uzak durun.
-
Eğer reçeteli ağrı kesici veya sakinleştirici alıyorsanız, uykusuzluğa karşı ilaç kullanmayın.
-
Reçeteli bir kan sulandırıcı alıyorsanız veya şekeriniz ya da damla hastalığınız varsa aspirin içeren ilaçları almadan önce doktorunuzla kontrol edin. Mide ağrınız, bulantınız ya da kusmanız olduğunda müshil kullanmayın.
-
Eğer yüksek tansiyon ya da depresyon tedavisi görüyorsanız, kalp hastalığınız, şekeriniz veya tiroit rahatsızlığınız varsa, ya da phenylpropanolamine (PPA) içeren başka ilaçlar kullanıyorsanız, PPA içerikli soğuk algınlığı, öksürük veya kilo dengeleyici ilaçları kullanmayın.
-
Yüksek tansiyon veya depresyon için reçeteli bir ilaç kullanıyorsanız veya kalp ya da tiroit rahatsızlığınız, şekeriniz veya prostat probleminiz varsa doktor
tavsiye etmedikçe burun dekongestantı kullanmayın.
Bu liste tüm hususları içermemektedir
bu yüzden mutlaka ilaçların prospektüsünü okuyun! Yeni bilgiler elde edildikçe ilaç etiketleri değişir. Bu yüzden her ilaç alışınızda prospektüsü okumak önemlidir.
Yurdışında eğitim almak istiyorsanız,
formu doldurun deneyimli eğitim danışmanları size yardımcı olsun.
|